KNOV Winkelmandje (0) Menu

Zwangerschap, postpartumperiode en werk

Gepubliceerd: 17 september 2013, laatste update: 03 juli 2018

Het soort en de hoeveelheid werk dat zwangere vrouwen doen, kan invloed hebben op het verloop en de beleving van de zwangerschap en de ontwikkeling van het kind.

Goede voorlichting en werkaanpassingen kunnen moeder en kind gezonder door de zwangerschap loodsen. De richtlijn 'Zwangerschap, postpartumperiode en werk' ondersteunt bij het adviseren over arbeidsomstandigheden tijdens en na de zwangerschap. De evidenced based richtlijn biedt een handvat voor het opzetten van arbobeleid, maar ook bij het begeleiden van individuele werknemers.

Betrokken partijen

De richtlijn kwam tot stand op initiatief van de bedrijfsartsen (NVAB). Meegewerkt hebben vertegenwoordigers van professionals, waaronder:

  • verloskundigen (KNOV)
  • verzekeringsartsen (NVVG)
  • huisartsen (NHG)
  • gynaecologen (NVOG)

Maatregelen

Effectieve maatregelen voor zwangere werknemers zijn:

  • Vroegtijdige voorlichting over werk en zwangerschap en de wettelijke regelingen voor zwangere werknemers;
  • Werkaanpassingen, zoals korter werken, geen nachtdiensten na de 20e zwangerschapsweek, lichtere werkzaamheden, voorkomen van infectieziekten en vermijden van stress, lawaai, hitte, kou en schadelijke chemische stoffen.

Wat kan de verloskundige doen?

Verloskundigen kunnen een belangrijke rol spelen bij het signaleren van risico's voor werkende zwangeren en haar wijzen op mogelijkheden voor verdere zorg. Het is belangrijk dat verloskundigen zich bewust zijn van de risico's die zwangeren soms lopen en de gevolgen die deze risico's kunnen hebben voor de zwangere werknemer en haar werksituatie. Doel is signaleren, het onderscheid kunnen maken tussen risicovol of niet en verwijzen naar werkgever en/of bedrijfsarts.

Het briefje van de verloskundige voor de werkgever met het advies een zwangere minder te laten werken, heeft geen juridische waarde. Wat kunnen verloskundigen wel doen?

In de anamnese kan de verloskundige vragen naar:

Werkgebonden risicofactoren

Werkgebonden risicofactoren zijn het gevolg van de werkbelasting en kunnen leiden tot afwijkingen bij de zwangere zelf en het kind.

Welke werkgebonden risico's zijn reden tot verwijzing naar werkgever of bedrijfsarts?

  • Fysieke belasting: lopen en staan > 2 a 3 uur per dag, regelmatig tillen en dragen > 5 tot 10 kg, regelmatig bukken en hurken
  • Werktijden: onregelmatig werk en ploegendienst, werktijd > 40 uur per week
  • Mentale belasting: kans op agressie, hoge ervaren werkdruk, weinig regelmogelijkheden en ondersteuning door leiding en collega's
  • Chemische factoren: Contact met oplosmiddelen (in verf, lak, lijm, schoonmaakmiddelen en inkt), narcosegassen, medicijnen tegen kanker (cytostatica), bestrijdingsmiddelen, zware metalen of metaalverbindingen
  • Biologische agentia: Contact met allerlei infecties ontstaan door virussen, bacteriën, parasieten of schimmels
  • Fysische factoren: (niet-) ioniserende straling, extreme hitte en koude, lawaai, lichaamstrillingen]

Limieten en adviezen over werkaanpassing van deze werkgebonden risicofactoren staan in bijlage 1 van de NVAB Richtlijn.

Persoonsgebonden factoren

Deze risico's zijn het gevolg van de gezondheid van de zwangere, het verloop van haar zwangerschap en bevalling. Ze kunnen invloed hebben op de belastbaarheid van de zwangere in haar werk.

  • Welke persoonsgebonden risicofactoren zijn reden tot verwijzing naar de bedrijfsarts?
    Algemeen: bij een chronische ziekte, medische problemen in een eerdere zwangerschap of afwijkende verloop van zwangerschap, bevalling of postpartumperiode.
    • Belaste algemene anamnese: onder andere hypertensie, rugklachten, psychische klachten
    • Belaste obstetrische anamnese: onder andere vroeggeboorte, zwangerschapshypertensie, bekkenklachten
    • Abnormaal verloop belastbaarheid tijdens de zwangerschap: onder andere groeivertraging, hypertensie, pre-eclampsie, meerlingzwangerschap
    • Abnormaal verloop belastbaarheid tijdens de postpartumperiode: onder andere bevalling van een prematuur of ernstig zieke baby, sectio casesarea, incontinentie.
  • Adviezen over werkaanpassing persoonsgebonden risicofactoren
    [bijlage 2 van de NVAB Richtlijn]
  • Adviezen over biologische agentia in het werk
    [bijlage 3 van de NVAB richtlijn]
  • Adviezen over biologische agentia: aanbevelingen per branche
    [bijlage 4 van de NVAB richtlijn]
  • Gedurende de zwangerschap informeren naar de beleving van combinatie werk en zwangerschap;
  • Werknemers verwijzen naar de bedrijfsarts voor een preventief consult en bij werkgerelateerde klachten;
  • Nascholing volgen over de invloed van werk op zwangerschap en wet- en regelgeving rond dit onderwerp.

Wat doet de bedrijfsarts?

  1. Preventief consult tijdens de zwangerschap: alle zwangeren hebben recht op voorlichting over de risico's in hun werk, door de werkgever of bij de bedrijfsarts.
  2. Bij ziekteverzuim: als een zwangere medewerkers zich ziek meldt, bepaalt de bedrijfsarts opnieuw het risicoprofiel en maakt een plan voor aanpassing van werk(-tijden).

Rechten en plichten van werkgever en werknemer

De werkgever moet zorgen voor:

  • Voorlichting over werkomstandigheden
  • Organiseren werk zonder risico's voor moeder en kind

De zwangere die van haar rechten als zwangere gebruik wil maken moet:

  • haar zwangerschap melden,
  • een verzoek indienen wanneer ze zwangerschapsverlof wil,
  • melden van haar wens tot geven borstvoeding/ kolven.

Een zwangere heeft recht op:

  • 'gezond werk voor moeder en kind'
  • extra pauzes (maximaal 1/8 deel van de werktijd)
  • vrijstelling van overwerk en nachtdiensten (je moet er wel om vragen)
  • zwangerschapsonderzoek in werktijd
  • een geschikte, afsluitbare ruimte om te rusten
  • borstvoeding/ kolven maximaal ¼ werktijd tot 9 maanden en na bevalling.

Wat als de zwangere geen bedrijfsarts heeft?

Werknemers in loondienst moeten met vragen over zwangerschap en werk terecht kunnen bij een bedrijfsarts. Soms krijgen ze die toegang niet. Dat geldt ook voor zelfstandig ondernemers en illegaal of zwartwerkende zwangeren, zij hebben geen bedrijfsarts.

  • Verloskundigen kunnen zelf een vraag stellen aan de NVAB (Nederlandse vereniging van arbeids- en bedrijfsgeneeskunde (www.nvab-online.nl)) of het NCVB http://www.beroepsziekten.nl (Nederlands Centrum voor Beroepsziekten). '
  • De zwangere zelf kunt u verwijzen naar de huisarts.

Richtlijn downloaden

Op de site van de NVAB vindt u de richtlijn, de samenvatting in het Nederlands en in het Engels, het achtergronddocument en hulpmiddelen.

De NVAB-richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk is als gratis App te downloaden voor Apple en Google via Netwerk Geboortezorg Noordwest Nederland (NWGZ), onder de knop KNOV, lemma Zwangerschap, postpartumperiode en werk (onderaan).

Voorlichtingsmateriaal

Er zijn diverse websites met informatie over kinderwens, zwangerschap en werk waar de KNOV en NVAB bij betrokken zijn geweest. De NVAB-richtlijn is vaak een basis voor onderstaande sites:

  • www.rivm.nl/zwangerschap/werk
    Recent heeft het RIVM alle informatie voor publiek rondom zwangerschap en werk gebundeld op 1 pagina, met o.a. een brochure met algemene informatie over arbeidsrisico's en werk en informatiebladen over verschillende arbeidsrisico's.
  • www.rivmtoolkit.nl
    Op deze site is de communicatietoolkit 'Kinderwens, zwangerschap en werk' te vinden inclusief informatiekompas voor professionals.
  • www.strakszwangerworden.nl
    Vanuit een samenwerkingsverband van ruim 20 landelijke partijen is deze publiekswebsite ontwikkeld, met o.a. kernboodschappen over arbeidsrisico's en zwangerschap.
  • www.zwangerwijzer.nl
    Voor stellen met een kinderwens bevat deze site een module over 'werk'. De meeste risicofactoren komen hier aan bod en worden adviezen gegeven.
  • www.sboh.nl
    Ongeveer 40% van de vrouwelijke aio's in opleiding tot huisarts (in dienst van de SBOH), wordt zwanger tijdens haar opleiding. De SBOH heeft samen met het NCVB en de NVAB hiervoor een speciale brochure ontwikkeld.
  • www.arbokennisnet.nl
    Informatie over de invloed van werkomstandigheden: voor alle arboprofessionals is er een arbokennisdossier voor de 'bijzondere groep: zwangeren'
  • www.nvvg.nl
    Verzekeringsgeneeskundigen van het UWV gebruiken een richtlijn om te bepalen of werkgevers recht hebben op ziekengeld voor hun zwangeren die als gevolge van hun zwangerschap en bevalling het werk niet kunnen verrichten.

Deze informatie is alleen voor leden

Log in en krijg direct toegang tot alle informatie

Inloggen

Deel via:

  • Facebook
  • Twitter
  • E-mail

Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen

Beroepsorganisatie van en voor verloskundigen

Word lid