Historie

In 1898 werd in Nederland de eerste regionale vroedvrouwenvereniging opgericht: de Bond van Vrouwelijke Verloskundigen. Vervolgens ontstonden in de jaren twintig van de vorige eeuw twee overkoepelende organisaties: de Nederlandse R.K. Vereniging van Vroedvrouwen (1921) en de Bond van Nederlandse Vroedvrouwen (1926). In 1975 fuseerden deze verenigingen tot de Nederlandse Organisatie van Verloskundigen. In 1998 kreeg de vereniging het Predicaat Koninklijk toegekend: de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen. 

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan gaf de KNOV in 1998 een boek uit over de historie van de vereniging: 1898/1998: 100 jaar vroedvrouwen verenigd. Dit boek wordt niet  herdrukt, maar is wel in te zien op de afdeling communicatie van de KNOV.  

1954: Roep de vroedvrouw: leerling-vroedvrouw op de fiets naar een bevalling.
Op de achtergrond: de Kweekschool voor Vroedvrouwen in de Camperstraat, te zien is de zijgevel in de Ruijschstraat.

Geneesheren en verloskundigen: een stukje historie 

In de 16ee eeuw neemt de kennis over het menselijk lichaam (inclusief de verloskunde) toe. Medici ontwikkelen instrumenten als de hevel en de forceps, waardoor het mogelijk wordt ‘het beklemde kind’ ter wereld te brengen. Verloskundigen omarmen de nieuwe technieken, maar mogen de instrumenten zelf niet gebruiken. Zij worden geacht een natuurlijke baring ‘met de hand’ in te leiden. Minister Thorbecke legt dat in 1861 zelfs vast in de wet. In 1865 start de universitaire opleiding tot arts. (Vroed)vrouwen worden in deze paternalistische tijd niet toegelaten. Wel worden in Amsterdam en Rotterdam Rijkskweekscholen voor Vroedvrouwen opgericht. 

Hoe het vak van verloskundige er in de 18e eeuw uitzag lees je in het artikel 'Het verloskundig onderzoek in de 18e eeuw' van dr. Houtzager (Tijdschrift voor Verloskundigen, 2006). Hij beschrijft hierin hoe je het vak leerde en welk studiemateriaal er was.  

Catharina Schrader: dagboek van een 17e-eeuwse verloskundige  

Catharina Schrader was een Friese verloskundige (1656-1746). Zij hield een dagboek bij van de ruim drieduizend bevallingen die zij begeleidde. Uit deze verslagen in het ‘Memory boeck van de vrouwens’ blijkt haar deskundigheid: zo deed zij al uitwendige versie (het draaien van de baby) en redde zij in vier gevallen van het levensgevaarlijke placenta praevia het leven van de moeder. Zij wordt gezien als één van de grondleggers van de verloskunde en als voorbeeld voor verloskundigen.  


 

Een bloemetje als beloning: waardering voor de vroedvrouw 

Verloskundigen genoten respect vanuit de samenleving. Maar hun beloning bestond soms uit een bos bloemen of een vaste plaats in de kerk. Een verloskundige in 1946 deed zo’n 150 tot 200 bevallingen per jaar, waar ze gemiddeld 25 gulden voor ontving. Maar er was geen financieel vangnet bij ziekte of voor de oude dag. In de jaren 70 en 80 van de 20e eeuw was er een tekort aan verloskundigen. Onder invloed van het feminisme werd de positie van de vrouw sterker. Hiermee verbeterden de status en het imago van de vroedvrouw. 

Verhalen van inspirerende vroedvrouwen

  • In de mini-documentaire Op de schouders van moedige vroedvrouwen in de 20e eeuw delen Beatrijs Smulders, Marian van Huis, Gré Keijzer en tante Ger hun verhaal. Zij nemen je mee in hun visie op het vak, hun ervaringen in de praktijk en wat voor hen de kern is van goede verloskundige zorg. Terwijl je kijkt, kun je jezelf de vraag stellen:
    • Wat raakt mij in hun verhaal?
    • En wat zegt dit over mijn eigen manier van werken als verloskundige?

  • Wereldwijd verschil maken als verloskundige 
    Barbara Kwast is een verloskundige die wereldwijd een enorme bijdrage heeft geleverd aan het terugdringen van moedersterfte. Ze werkte jarenlang in verschillende landen, zoals Malawi, Ethiopië en Niger, en combineerde praktijk, onderwijs en onderzoek. Als eerste verloskundige promoveerde zij op onderzoek naar moedersterfte in Ethiopië. Haar werk maakte zichtbaar waarom vrouwen overlijden rondom zwangerschap en bevalling – en wat er nodig is om dit te voorkomen. Internationaal speelde ze een belangrijke rol binnen de World Health Organization bij de start van het Safe Motherhood Initiative, waarmee moedersterfte wereldwijd hoger op de agenda kwam te staan. 

    In onderstaande video vertelt ze wat ze tegenkwam in haar werk en hoe dat haar motiveerde om zich verder te ontwikkelen en verloskundigen op te leiden. Ze werkte in situaties met weinig middelen en weinig opgeleide zorgverleners, wat het complex en uitdagend maakte. Met als doel moedersterfte terug te dringen laat ze zien hoeveel impact mogelijk is.