Preconceptiezorg

Verloskundigen willen met deze zorg een gezonde uitkomst van de zwangerschap bevorderen, zonder het vertrouwen van vrouwen in een goede afloop van de zwangerschap te ondermijnen. 
Veel problemen in de zwangerschap en mogelijk later in het leven van het kind hebben een oorsprong in de eerste aanleg van het embryo en de placenta. Door middel van preconceptiezorg kunnen behandeling en adviezen op tijd worden gegeven.

Het afnemen van de anamnese en het geven van voorlichting lijkt op prenatale zorg. Wel liggen de accenten bij bepaalde onderwerpen meer op fertiliteit en de aanleg van het embryo en de placenta. Als in de toekomst preconceptionele genetische screening wordt ingevoerd, kan dit ook door de verloskundige worden aangeboden tijdens een preconceptioneel consult.

Hetstandpunt behandelt preconceptiezorg verleend door verloskundigen in de eerstelijn en beschrijft de inhoud en opzet van een preconceptioneel consult. Hierbij komen de voorbereiding op het consult, de anamnese, het lichamelijk onderzoek en laboratoriumonderzoek, de voorlichting, de afronding van het consult en vervolgacties aan de orde. 

KNOV-Pilot Kinderwensconsult
Sinds oktober 2006 bieden eerstelijns verloskundigen op allerlei plaatsen in het land preconceptiezorg aan, onder de naam Kinderwensspreekuur. In Amsterdam gebeurt dit al sinds 1 januari 2006.

De KNOV-Pilot heeft gelopen van november 2006 tot 1 juli 2007 en heeft aanknopingspunten opgeleverd voor een landelijke implementatie van preconceptiezorg door eerstelijns verloskundigen. Van landelijke implementatie kan sprake worden als besloten zou worden om preconceptiezorg door verloskundigen in de basisverzekering op te nemen.

Werving van cliënten
In de pilot zijn met name Nederlandse vrouwen bereikt met een mbo- of hbo-opleiding tussen de 22 en 43 jaar. De laagopgeleide vrouwen, vrouwen met een WO opleiding, allochtone vrouwen en jonge vrouwen, zijn nauwelijks bereikt. Wel worden nulli- en multiparae bereikt.

Een artikel in de plaatselijke krant is de meest voorkomende aanleiding voor de cliënt om een afspraak voor een kinderwensconsult te maken. De huisarts en gynaecoloog kunnen vrouwen adviseren de verloskundige te consulteren als er een goede samenwerking is met de verloskundige, op het gebied van preconceptiezorg. Het kost tijd en inspanning op verschillende niveaus bekendheid te geven aan preconceptiezorg. 

Benodigde randvoorwaarden
Vanwege hun privacy vinden vrouwen met een kinderwens het niet wenselijk om op consult te komen tijdens het reguliere zwangerschapsspreekuur.

De verloskundige adviseert vrouwen regelmatig andere eerstelijns hulpverleners te consulteren.

Laboratoriumonderzoek aangevraagd door een verloskundige bij een niet zwangere cliënt wordt niet vergoed.

Financiële voorwaarden
Uit de pilot kinderwensconsult blijkt de geschatte tijdsbesteding voor een kinderwensconsult van 90 minuten reëel te zijn. De inzet van de KNOV voor een tarief voor het preconceptieconsult is tot nu toe niet beloond. De NZa meent dat het kinderwensconsult tot de vrije marktsector behoort; er kan een vergoeding aan de cliënt gevraagd worden. Uit de pilot is gebleken dat een eigen bijdrage of gehele vergoeding de drempel verhoogt voor aanmelding voor het kinderwensconsult.

Vergoeding aanvragen bij de zorgverzekeraar via de zorginnovatieregeling behoort tot de mogelijkheden voor verloskundigen die werkzaam zijn in een achterstandsbuurt.

Samenwerking
De sociale kaart moet worden uitgebreid met organisaties die zich bezig houden met diverse gezondheidsbevorderende projecten in de regio. Het tot stand brengen van de sociale kaart is een activiteit die gemakkelijker te realiseren is op kringniveau dan op praktijkniveau,  De regionale ondersteuningstructuur heeft een goed beeld van alle projecten die in de eerste lijn plaats vinden en het is aan te bevelen gebruik te maken van deze expertise bij het tot stand brengen van de sociale kaart. Via deze kanalen kan werving van cliënten ook plaats vinden.
De samenwerking met huisartsen en gynaecologen rondom het kinderwensconsult is wisselend in het land. Dit heeft voor een deel te maken dat huisartsen niet goed op de hoogte zijn van de inhoud van een preconceptieconsult en de werkwijze van verloskundige bij preconceptiezorg. De samenwerking met andere eerstelijns hulpverleners verloopt goed.

Praktische uitvoering van het preconceptioneel consult
Verloskundigen achten zich bevoegd en bekwaam voor het uitvoeren van het kinderwensconsult. De opleiding tot verloskundige en de bijscholing preconceptiezorg worden daarvoor allebei als essentieel ervaren. De ontwikkelde instrumenten voor de verloskundigen voor het opzetten en uitvoeren van het kinderwensconsult bieden voldoende ondersteuning.

KNOV-project Foliumzuur
De inname van extra foliumzuur rond de conceptie is een van de maatregelen die vrouwen kunnen nemen om de kans op een gezonde zwangerschapsuitkomst te vergroten. Veel vrouwen die het Nederlands niet goed spreken en vrouwen met een lage sociale status ontbreekt het vaak aan kennis hierover. Het KNOV-foliumzuurproject is een proef om vanuit de verloskundige praktijk het foliumzuurgebruik te stimuleren bij deze doelgroepen.

Tussen 1 april 2006 en 1 april 2007 hebben twee verloskundige praktijken in respectievelijk Tilburg en Enschede activiteiten ondernomen om deze doelgroepen te bereiken voor de (volgende) zwangerschap en voor te lichten over foliumzuur. 

Gebleken is dat voorlichting in het kraambed aan de doelgroepen een zinvolle manier is om de bekendheid over foliumzuur te vergroten bij de cliënt en haar kring van bekenden. Het aansluiten bij bestaande projectgroepen binnen het welzijnswerk is een succesvolle manier gebleken om de doelgroepen te bereiken en voorlichting te geven.

Om laag opgeleide meisjes en vrouwen vóór hun eerste zwangerschap te bereiken met informatie over foliumzuur is voorlichting op vmbo-scholen noodzakelijk. Vanwege hun expertise en laagdrempeligheid zijn verloskundigen geschikte voorlichters voor deze doelgroep. Een protocol en lesplan voor groepsvoorlichting, en voorlichtingsmateriaal werd ontwikkeld, uitgetest en zal beschikbaar komen voor verloskundigen in Nederland.

Aanbevolen wordt om deze voorlichting op verloskundig kringniveau te organiseren. Het draagvlak en draagkracht van verloskundigen voor het organiseren en geven van voorlichting wordt zo vergroot. Tegelijkertijd vergroot dit de kans meer vrouwen uit de doelgroepen te bereiken omdat de voorlichting zich dan niet tot een praktijk in een bepaalde wijk beperkt.

Documenten:

	KNOV-Standpunt Preconceptiezorg (augustus 2005)
	Evaluatie Pilot Preconceptiezorg (28 februari 2008)
	Evaluatieverslag Foliumzuurproject 2005-2007 (november 2007)