Hygiëne en infectiepreventie

Verloskundigen hebben intensief contact met hun cliënten en komen zeer regelmatig in aanraking met bloed en andere lichaamsvloeistoffen. Hierdoor is de kans op overdracht van micro-organismen groot. Door te werken met de richtlijnen uit de KNOV-Standaard Hygiëne en Infectiepreventie kunnen verloskundigen voorkomen dat cliënten, pasgeborenen of zij zelf infecties oplopen.

De enige manier om verspreiding van micro-organismen te voorkomen is het doorbreken van de infectieketen. Hierop zijn de aanbevelingen uit de standaard gericht. Het komt er op neer micro-organismen te verwijderen/te doden óf om een barrière te vormen waardoor de micro-organismen niet bij een volgende gastheer kunnen komen.

Door reinigen met zeep of een schoonmaakmiddel worden micro-organismen verwijderd. Het doden van micro-organismen kan door desinfectie of door sterilisatie. Desinfectie heeft een effect dat tussen steriliseren en reinigen in ligt: als het proces optimaal verloopt zullen slechts bacteriesporen overleven. Na sterilisatie is de kans op een resterend levensvatbaar organisme kleiner dan één op een miljoen. 

Het vormen van een barrière tussen verloskundige en cliënt kan door het dragen van handschoenen, gezichtsbescherming en schorten en het gebruik van slijmzuigers met een dubbele kamer of een membraan.

Ondersteuning voor KNOV-leden
De KNOV ondersteunt haar leden in het werken met de richtlijnen uit deze standaard met aanvullende producten:

• Handleiding met antwoorden op praktische vragen
• Actiekaart met informatie over de beste handelwijze bij accidenteel bloedcontact (dus bij prik- spataccidenten) bij de hepatitis B vaccinatie en infectieuze aandoeningen (dit zijn onderwerpen die buiten het kader van de standaard vallen)
• Toetsprogramma met registratie- en inventarisatieformulier van het eigen handelen
• Kennistoets
• Antwoorden op veelgestelde vragen over de standaard

De aanvullende producten zijn voor KNOV-leden te vinden op de pagina Hygiëne en Infectiepreventie. Het toetsprogramma ter ondersteuning van collegiale bespreking van de richtlijnen kunnen leden opvragen via de Helpdesk van de KNOV. Een volledige lijst van alle toetsprogramma’s is voor KNOV-leden te vinden op de pagina Ondersteuning bij Intercollegiale Toetsing Verloskundigen. 

Handen, instrumenten en autoclaaf
Handen
Handen zijn misschien wel de belangrijkste instrumenten van een verloskundige. Maar handen blijken ook de grootste boosdoeners te zijn als het gaat om overdracht van micro-organismen. Handen wassen (met water en zeep) of handen desinfecteren (met een handalcohol) blijkt, na bestudering van de literatuur, de belangrijkste maatregel te zijn om overdracht van micro-organismen naar de cliënt te voorkomen. De keuze voor desinfecteren of wassen ligt bij de verloskundige en deze zal vaak ingegeven worden door het gebruiksgemak.

Instrumenten
Als de intacte huid aangeraakt wordt door instrumenten hoeven deze niet gedesinfecteerd of steriel te zijn. Het  spreekt voor zich dat er wel gezorgd moet worden dat de instrumenten schoon zijn. Dit wordt bereikt door reiniging. Intacte slijmvliezen vormen alleen een barrière tegen bacteriesporen. Op instrumenten die met slijmvliezen in contact komen mogen zich dus alleen bacteriesporen bevinden. Reiniging en desinfectie is dan nodig. Steriliteit is vereist als instrumenten de huid of de slijmvliezen penetreren of in contact komen met de bloedbaan of steriele weefsels en holten: reinigen én sterilisatie is dan vereist.

Autoclaaf
Voor de sterilisatie van instrumenten wordt een autoclaaf aanbevolen. Gebruiksvriendelijkheid en lagere prijs van andere apparatuur wegen niet op tegen de nadelen. Een autoclaaf is in staat om zelf de temperatuur, druk en benodigde tijd te berekenen en geeft, indien het proces niet naar behoren is verlopen, een foutmelding.

Copyright KNOV-Standaard
Het is niet toegestaan om zonder voorafgaande toestemming van de KNOV gepubliceerde standaarden of gedeelten daarvan over te nemen, te (doen) publiceren of anderszins openbaar te maken of te verveelvoudigen.

KNOV-Standaard in gedrukte vorm bestellen
De standaard is ook in gedrukte vorm verschenen. Als u deze wilt bestellen kunt u contact opnemen met de KNOV via telefoon 030-2823100 of via de e-mail: info@knov.nl.